చంద్రశేఖర్ నంబూరిఆశా భోస్లే. ఈ పేరు వినగానే ఒక వెల్లువలాంటి ఉత్సాహం మనల్ని ముంచెత్తుతుంది. భారతీయ సంగీత ప్రపంచంలో తొమ్మిది దశాబ్దాల పాటు ఆమె గొంతు ఒక అద్భుతంలా వినిపిస్తూనే ఉంది. ఏప్రిల్ 12 న ఆమె భౌతికంగా మనల్ని వదిలి వెళ్ళినా.. ఆమె వదిలి వెళ్ళిన జీవన తత్వం మనకు ఎప్పటికీ మార్గదర్శకమే. ఆశా తాయ్ అంటే కేవలం ఒక గాయని మాత్రమే కాదు.. జీవితాన్ని ఎలా ఆస్వాదించాలో తెలిసిన ఒక నిఖార్సైన తత్వవేత్త. ఆమె జీవితం నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సిన లోతైన పాఠాల గురించి ఈ ప్రత్యేక వ్యాసం.
పాట: మెదడు నుంచి కాదు.. ఆత్మ నుంచి రావాలి!
ఆశా తన కెరీర్ చివరి వరకు ఒకే మాట మీద నిలబడ్డారు. పాట అనేది టెక్నాలజీతో పుట్టేది కాదు. అది గుండె లోతుల్లో నుంచి రావాలి. 2016లో ఒక అంతర్జాతీయ పత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఆమె తన ఆవేదనను పంచుకున్నారు. పాత కాలం పాటల్లో ప్రతి అక్షరానికి ఒక అర్థం ఉండేది. సంగీత దర్శకులు హృదయంతో ట్యూన్స్ కట్టేవారు.
కానీ కాలక్రమేణా సంగీతం మెదడు (Brain) నుంచి రావడం మొదలైంది. కంప్యూటర్లు పాటలను కంపోజ్ చేస్తున్నాయి. టెక్నికల్ గా అవి అద్భుతంగా ఉండొచ్చు. కానీ అందులో ‘సోల్’ (Soul) మిస్ అవుతోందని ఆమె బలంగా నమ్మేవారు. ఆమె దృష్టిలో ప్రతి పాట ఒక భావోద్వేగం. పాడేటప్పుడు ఆ సన్నివేశాన్ని, ఆ నటి హావభావాలను ఊహించుకుంటేనే ఆ పాట ఆత్మకు చేరుతుందని ఆమె అనేవారు.
“పాట అంటే కేవలం శబ్దం కాదు.. అది ఆత్మ నివేదన అని నమ్మే ఆశా తాయ్.”
జీవితం: ఒక లోతైన నదిని దాటే ప్రయాణం
మరణానికి కొన్ని రోజుల ముందు ఆమె పెట్టిన ఒక సోషల్ మీడియా పోస్ట్ చూస్తే ఆమెలోని ఆధ్యాత్మిక కోణం కనిపిస్తుంది. జీవితం అంటే ఏమిటో ఆమెకు ఒక స్పష్టత వచ్చింది. తన జీవిత ప్రయాణాన్ని ఒక లోతైన నదిని దాటడంతో పోల్చారు. ఆ నదిలో ఎన్నో అలలు.. మరెన్నో సుడిగుండాలు.
తల్లిగా, భార్యగా, గాయనిగా తన బాధ్యతలను ఆమె ఒక తపస్సులా భావించారు. మరణం తర్వాత తాను ఈ విశ్వంలోని అనంతమైన శబ్దాల్లో కలిసిపోతానని ఆమె రాశారు. ఇది వినడానికి చాలా సాదాసీదాగా అనిపించినా.. ఇందులో ఒక గొప్ప వేదాంతం ఉంది. మనమంతా ఈ సృష్టిలో భాగమేనని, తిరిగి అందులోనే కలిసిపోతామని ఆమె నమ్మేవారు.
నెవర్ సే డై: ఒక షార్క్ లాంటి మనస్తత్వం
ఆశా భోస్లే జీవితం పూల బాట కాదు. చిన్న వయసులోనే తండ్రిని కోల్పోవడం, వ్యక్తిగత జీవితంలో ఒడిదొడుకులు ఆమెను ఎంతో పరీక్షించాయి. కానీ ఆమె ఎప్పుడూ కుంగిపోలేదు. “నేను ఒక షార్క్ చేప లాంటిదాన్ని. నేను ఒక్క క్షణం కూడా కదలకుండా ఉండలేను” అని ఆమె ఒక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పారు. షార్క్ గనుక ఈదడం ఆపేస్తే చనిపోతుంది. ఆమె కూడా అంతే.
ఎప్పుడూ ఏదో ఒక కొత్త విషయాన్ని నేర్చుకోవాలి. సవాళ్లను ఎదుర్కోవాలి. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు మరింత గట్టిగా పని చేయాలి. “రిస్క్ తీసుకోండి.. అప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది” అన్నది ఆమె సిద్ధాంతం. పరిస్థితులు మనల్ని కిందకు లాగుతున్నప్పుడు సంగీతం ఆమెకు ఒక ఓదార్పు ఇచ్చింది. ఆ సంగీతమే ఆమెకు బలాన్ని కూడా ఇచ్చింది.
కీర్తి కంటే మంచితనమే గొప్ప ఆస్తి
ఒక వ్యక్తికి ఎంత ప్రతిభ ఉన్నా.. అతను మంచి మనిషి కాకపోతే ఆ ప్రతిభకు విలువే లేదని ఆమె గట్టిగా నమ్మేవారు. 2003లో రెడిఫ్ ఇంటర్వ్యూలో ఆమె ఒక అద్భుతమైన మాట చెప్పారు:
మంచి మనిషిగా ఉండటమే జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం.
గతాన్ని ఎప్పుడూ మర్చిపోకూడదు.
నీకు సహాయం చేసిన వారిని గుర్తుపెట్టుకో.
విజయాలు వచ్చినప్పుడు వినయంగా ఉండటం నేర్చుకో.
తన దారిలో ఎందరో గొప్ప వ్యక్తులను ఆమె చూశారు. కానీ ఎక్కడా అహంకారానికి తావు ఇవ్వలేదు. ఎవరైనా ఉపకారం చేస్తే దాన్ని మనసులో దాచుకోవాలని.. అదే మనిషిని ఉన్నత శిఖరాలకు చేరుస్తుందని ఆమె జీవితం మనకు నేర్పిస్తుంది.
రియాజ్: సాధనే పరమార్థం
తొంభై ఏళ్ల వయసులో కూడా ఆమె గొంతులో అదే వణకు.. అదే పదును. ఇది ఎలా సాధ్యం? దీని వెనుక దశాబ్దాల కఠోర శ్రమ ఉంది. ప్రతిరోజూ ఉదయాన్నే లేచి రియాజ్ చేయడం ఆమెకు ఒక వ్యసనం. ఏ భాషలో పాడినా ఆ భాషలోని సూక్ష్మాలను ఆమె పట్టుకునేవారు.
“భాష తెలియకుండా భావం పండదు” అని ఆమె నమ్మేవారు. అందుకే ఆమె తెలుగు, తమిళం, బెంగాలీ ఇలా ఎన్నో భాషల్లో పాటలు పాడి మెప్పించారు. నేర్చుకోవాలనే జిజ్ఞాస ఉంటే వయసుతో సంబంధం లేదని ఆమె నిరూపించారు. కొత్తదనానికి ఎప్పుడూ స్వాగతం పలికారు. ప్రయోగాలు చేయని నాడు మనిషి వెనుకబడిపోతాడని ఆమె హెచ్చరించేవారు.
https://www.youtube.com/watch?v=xZaFzDEbSbU&t=43s
“నిత్య విద్యార్థిగా ఉండటమే యవ్వనం.. ఆశా తాయ్ ఎనర్జీకి ఇదే అసలైన రహస్యం.”
మరణం గురించి ఒక గంభీరమైన దృక్పథం
ఆమె ఎప్పుడూ చావును చూసి భయపడలేదు. “నేను ఈ ప్రపంచం కోసం ఎన్నో పాటలు పాడాను.. ఇవాళ నా కోసం నేను ఒక్క క్షణం కన్నీళ్లు పెట్టుకోనివ్వండి” అని ఒకసారి ఎమోషనల్ అయ్యారు. కానీ వెంటనే చిరునవ్వుతో మళ్ళీ పాటను అందుకున్నారు. విషాదాన్ని కూడా ఒక కళగా మార్చిన ఘనత ఆమెది.
మరణం తర్వాత తన స్వరం ఎప్పటికీ ఇక్కడే ఉంటుందని ఆమెకు తెలుసు. రాబోయే తరాలు తన పాటల్లో తనను వెతుక్కుంటాయని ఆమె విశ్వసించారు. ఆ నమ్మకమే ఆమెను ఒక లెజెండ్గా మార్చింది.
ఆమె నుంచి మనం మనం తీసుకోవాల్సిన ‘టేక్ హోమ్’ పాఠం!
ఆశా తాయ్ జీవితం ఒక సుదీర్ఘమైన మెలోడీ. అందులో ఎన్నో ఎత్తుపల్లాలు ఉన్నాయి. కానీ ఆమె ఎప్పుడూ శ్రుతి తప్పలేదు. ఆమె నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సింది ఇదే:
- ఏ పని చేసినా అందులో మీ ఆత్మను ఉంచండి.
- కష్టాలు వచ్చినప్పుడు కుంగిపోకుండా కొత్త దారులు వెతకండి.
- సక్సెస్ వచ్చినా కాలు నేల మీదనే ఉండాలి.
- నేర్చుకోవడం ఎప్పుడూ ఆపకండి.
ఆశా భోస్లే గారి స్వర ప్రయాణం భౌతికంగా ముగిసినా.. ఆమె జీవన తత్వం మన గుండెల్లో ఎప్పటికీ మార్ధవంగా వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. ఆమె ఒక అమర గాయని మాత్రమే కాదు.. జీవితమనే యుద్ధంలో గెలిచిన ఒక గొప్ప యోధురాలు.
మీకు ఆశా భోస్లే పాటల్లో అత్యంత ఇష్టమైన పాట ఏది? ఆమె జీవితం నుంచి మీరు స్ఫూర్తి పొందిన ఒక విషయాన్ని కింద కామెంట్ బాక్స్ లో మాతో పంచుకోండి.
*
పెద్దన్న
ప్రసాద్ సూరి
అనిత సోమంచి
హుమాయున్ సంఘీర్
శ్రీ వశిష్ఠ సోమేపల్లి
శ్రీ నివాస్
విల్సన్ రావు కొమ్మవరపు
చక్కని నివాళి. స్వర్గీయ AB గారి గురించి ఎంత రాసినా తక్కువే! అన్ని రకాల పాటలు పాడి శ్రోతల హృదయాల్లో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొన్నారు. నాకు ఆశా గారి పాత ఠక్కున గుర్తుకొచ్చేది ఉమ్రావ్ జాన్ లోని “దిల్ చీజ్ క్యా హై….” ఎందరో సంగీత / పాఠకుల ప్రియుల్ని మంత్రముగ్దుల్ని చేసారు. ఈ కామెంట్స్ ఆ పాటని వింటూనే రాస్తున్నాను. 92 ఏళ్ల వయస్సులో భౌతికంగా అనారోగ్యంతో క్రమేణా మననుండి విడిపోయినా (Phase out), 12,000 పాటలతో(Phase in) రాబోయే శతాబ్దాలలో కూడా మనలోనే, మన చెవుల్లో పాటలు మొగుతూనే ఉంటాయి కదా?
నమస్కారం అండి! మీ కామెంట్ చదువుతుంటే చాలా సంతోషంగా అనిపించింది. ఒక గొప్ప కళాకారిణికి మీరు అందించిన ఈ స్పందన నిజంగా హృదయానికి హత్తుకుంది.
నిజమే.. ‘దిల్ చీజ్ క్యా హై’ కేవలం ఒక పాట కాదు, అది ఒక అనుభూతి. ఆ పాటలో ఆశా తాయ్ పలికించిన ఆ ఆర్ద్రత, ఆ గజల్ శైలి మనల్ని మరో లోకానికి తీసుకెళ్తాయి. మీరు ఆ పాట వింటూనే ఈ కామెంట్ రాయడం అనేది ఒక రకంగా ఆమెకు మీరు అర్పిస్తున్న ‘శబ్ద నివాళి’. ఆమె తన ఇంటర్వ్యూల్లో చెప్పినట్టు.. పాట ఆత్మ నుంచి వస్తేనే కదా శ్రోతలను ఇలా మంత్రముగ్ధులను చేసేది!
మీరు ఉపయోగించిన ‘Phase out’, ‘Phase in’ అనే పదాలు చాలా లోతైన అర్థాన్ని ఇచ్చాయి. 92 ఏళ్ల నిండు జీవితం తర్వాత శరీరం సెలవు తీసుకోవడం ప్రకృతి సహజం. కానీ మీరు అన్నట్టు.. ఆ 12,000 పాటల ద్వారా ఆమె మన దైనందిన జీవితాల్లోకి, మన జ్ఞాపకాల్లోకి కొత్తగా ప్రవేశిస్తున్నారు (Phase in).
శరీరం మట్టిలో కలిసినా, స్వరం గాలిలో నిలిచి ఉంటుంది. రాబోయే వంద ఏళ్లలో కూడా ఎక్కడో ఒకచోట ఎవరో ఒకరు ఆమె పాట విని పరవశించిపోతూనే ఉంటారు. కళాకారుడికి మరణం ఉండదు అనడానికి ఆశా భోస్లే గారే నిలువెత్తు సాక్ష్యం.
మీ చక్కని స్పందనకు, ఈ తాత్వికమైన ఆలోచనను మాతో పంచుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఆమె గొంతు అమరం.. మనందరి గుండెల్లో నిరంతరం!
Avunu . Asha voice evvarikiraadu .
Epata ishtam ante emi chebutamu ? Anni ishtame . Avo hujoor tumako …. cheppana ? Umrojan lo songs cheppala ? enno . Neeku neeve sati Asha !
నిజంగానే అండి, ఆశా తాయ్ గొంతులో ఉండే ఆ మ్యాజిక్ మరెవరికీ సాధ్యం కాదు. ఏ పాట ఇష్టం అని అడిగితే మనం కూడా చెప్పలేం.. మీరు అన్నట్టు ‘ఆవో హుజూర్ తుంకో’లో ఉండే ఆ గమ్మత్తైనా, ‘ఉమ్రావ్ జాన్’ గజల్స్ లోని ఆ లోతైన భావమైనా ఆమెకే సాధ్యం. ఆమెకి ఆమె సాటి అన్న మీ మాట అక్షర సత్యం. తన ఆత్మ నుంచి పాడబట్టే ఆ పాటలు ఇన్నేళ్లయినా మనల్ని అలా మంత్రముగ్ధులను చేస్తున్నాయి. మనిషి భౌతికంగా మనల్ని విడిచి వెళ్లినా, ఆమె గొంతు మాత్రం రాబోయే ఎన్నో తరాల వరకు మన చెవుల్లో మారుమోగుతూనే ఉంటుంది.
యే లడకా హాయ్ అల్లా కైసా హై దీవానా…ఇలాంటి సన్నివేశం ఎప్పటికీ అరుదు, ఆశా భోంసలే పాట ఇందుకు సరైన విందు.
ఆమె జీవిత సత్యాలను మా ముందు పరిచినందుకు ధన్యవాదాలు.
మీరు గుర్తు చేసిన “యే లడకా హాయ్ అల్లా” పాట వింటుంటేనే ఆశా తాయ్ గొంతులో ఉండే ఆ చిలిపిదనం, ఉత్సాహం మన కళ్ళ ముందు కదులుతాయి. ఆ సన్నివేశానికి ఆమె స్వరం ఒక గొప్ప నిండుతనాన్ని ఇచ్చింది. ఆమె తన ఇంటర్వ్యూల్లో చెప్పినట్టు.. ప్రతి పాటలోనూ తన ఆత్మను పెట్టి ఒక ప్రాణం పోయడం వల్లే, అది దశాబ్దాల తర్వాత కూడా మనకు ఒక విందులా అనిపిస్తుంది. ఆమె జీవితంలోని ఈ లోతైన సత్యాలు మనల్ని మరింత స్ఫూర్తినిస్తాయని ఆశిస్తున్నాను. మీ చక్కని స్పందనకు ధన్యవాదాలు!