జీవన తాపానికి‘మృత్యుశీతల’ఓదార్పు

     పిన్నంశెట్టి కిషన్ గారు తూనికలు-కొలతల శాఖలో అధికారిగా కొలువు చేస్తూనే, జీవితంలోని లోతుపాతులను, అనుభూతుల బరువులను తన కలంతో కొలిచిన సృజనశీలి. దక్షిణ కాశీగా పేరొందిన ‘వేములవాడ’ గడ్డపై 1962లో జన్మించిన ఆయన, ఆ నేల సామాజిక జీవనాన్ని తన సాహిత్యంలో ప్రతిబింబించారు. 1970-90ల నాటి ఊరి సామాజిక చిత్రపటాన్ని ‘లేంబాళ వాటిక కథలు’గా మలచి, ప్రతిష్టాత్మకమైన ‘తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ కీర్తి పురస్కారం (2023)’ తో పాటు గూడూరి సీతారాం, పీచర సునీతా రావు స్మారక పురస్కారాలను అందుకున్న అక్షర ప్రేమికుడు.

     కిషన్ గారిలోని ఆర్ద్రతకు, సామాజిక స్పృహకు నిలువుటద్దం ‘నల్ల పద్యం’ కవితా సంపుటి. మానవీయ దృక్పథమే శ్వాసగా సాగే ఆయన కలానికి ‘హాసిని రామచంద్ర లిటరరీ ఫౌండేషన్ పురస్కారం’ దక్కడం ఆయన కవితా ప్రాభవానికి నిదర్శనం. అచల పరిపూర్ణతను తండ్రి నుండి, సంస్కారాన్ని తల్లి నుండి పుణికిపుచ్చుకున్న కిషన్ గారు, అరవైకి పైగా కథలు, ఎన్నో కవితల ద్వారా తెలుగు సాహిత్య వనంలో తనదైన ముద్ర వేశారు. ఉద్యోగ బాధ్యతల నుండి విరమణ పొందినా, అక్షర సేద్యంలో మాత్రం ఆయన నిరంతర అక్షర కృషీవలుడు.

     ‘అద్వైత’ వంటి తాత్విక కవితల ద్వారా మనిషి అంతర్మథనాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్న కిషన్ గారి సాహిత్య ప్రస్థానం స్ఫూర్తిదాయకం. ఈ కవితపై నావైన నాలుగు విశ్లేషణ వాక్యాలు ‘సారంగ’ పాఠకుల కోసం.

అద్వైత

కవిత ముందు మోకరిల్లి 

పసిమనిషిని ఆశ్రయించి 

నిన్నటి మిగిలిన చుక్కల్ని 

పెదవిన చప్పరించి 

ఇరుదేహాల దేవభాష చిలికిన 

అమృత సొన సంప్రోక్షించి

కళ్ళకద్దుకుని హారతి వెలుగున జ్వలించి 

తరగని తరువనాల 

పచ్చని వన్నెన కరిగి చరించి

రోజంతా వెన్నంటే పాట పరవశాన చలించి

మనసున మంటను 

రెప్పమాత్రాన చల్లార్చవచ్చు 

అప్పటికైనా

తొలగి.. మానససరోవరాన 

నిశ్చలత చేరవచ్చు

ఎడారైనా పట్టెడు పసిరికను 

పొదువుకోవచ్చు 

ఆవిరికాని ఆశతో 

ఆసరికైనా

***

దేహం మోసే 

నిరంతర నిప్పు వ్రణాల్ని 

ఎలా ఆర్పను 

ఏ లేపనం చల్లార్చెను

మనశ్శరీరాలు ఏకం చేసే 

అద్వైత 

మృత్యుశీతల మాతృస్పర్శ తప్ప

-పిన్నంశెట్టి కిషన్

     పిన్నంశెట్టి కిషన్ గారి ‘అద్వైత’ కవిత కేవలం పదాల కూర్పు మాత్రమే కాదు; ఇది ఒక తాత్విక ఆవిష్కరణ. భౌతికమైన దేహ తాపానికి, ఆధ్యాత్మికమైన మనశ్శాంతికి మధ్య జరిగే సంఘర్షణను ఈ కవిత అత్యంత ఆర్ద్రంగా చిత్రించింది.

     ఈ కవితలోని ప్రధాన వస్తువు ఆత్మాన్వేషణ. జీవన వేదన నుండి విముక్తి కోసం సాగే ఆత్మాన్వేషణ – పరిపూర్ణమైన శాంతి కోసం ఆర్తి ఈ కవితలోని ప్రధాన వస్తువు. దేహం మోసే ‘నిరంతర నిప్పు’ (జీవన వేదన) నుండి ముక్తి కోసం సాగే ఒక ఆర్ద్రమైన అన్వేషణ ఇందులో కనిపిస్తుంది. ప్రారంభంలోనే ‘కవిత ముందు మోకరిల్లి’ అనడం ద్వారా సాహిత్యం అందించే మానసిక స్వస్థతను కవి నొక్కి చెప్పారు.

     ఈ కవితలోని ప్రతి వాక్యం ఒక అద్భుతమైన భావ పదచిత్రం (Imagery). ముఖ్యంగా ఇంద్రియాలను మేళవించే  (Synesthesia) పద్ధతి ఈ కవితలో అడుగడుగునా కనిపిస్తుంది. Synesthesia అనే పద్ధతిని తెలుగులో ‘ఇంద్రియ వ్యత్యయం’ లేదా ‘ఇంద్రియ మేళవింపు’ అంటారు. ​ఒక ఇంద్రియానికి సంబంధించిన అనుభూతిని మరొక ఇంద్రియంతో కలిపి వర్ణించడమే ‘సింథీసియా’. ఉదాహరణకు, వినిపించే ‘పాట’ను (Sound) కనిపించే ‘రంగు’తోనో లేదా తాకగలిగే ‘చలనము’తోనో కలిపి చెప్పడం ఈ పద్ధతి ప్రత్యేకత. ఇది పాఠకుడిలో ఒక రకమైన అతీతమైన అనుభూతిని లేదా సరికొత్త భావచిత్రాన్ని కలిగిస్తుంది. సాధారణమైన వర్ణన కంటే ఈ పద్ధతి కవితలోని గాఢతను (Intensity) పెంచి, పాఠకుడి మనసులో ఆ దృశ్యం చెరగని ముద్ర వేసేలా చేస్తుంది. కిషన్ గారి కవితలో మొదటి ఆవృతంలోనే  “నిన్నటి మిగిలిన చుక్కల్ని పెదవిన చప్పరించి” అనే వాక్యంలో సాధారణంగా చుక్కలు దృశ్యానికి సంబంధించినవి. కానీ వాటిని ‘చప్పరించడం’ (దృశ్యాన్ని రుచితో కలపడం) అనడం ద్వారా గడిచిన జ్ఞాపకాలను ఒక రుచిగా మార్చారు. ఇది అత్యున్నత స్థాయి భావావేశ చిత్రణ మాత్రమేగాక, ఈ ప్రక్రియకు ఒక అత్యున్నత ఉదాహరణ.

అలాగే,

“ఇరుదేహాల దేవభాష చిలికిన

  అమృత సొన సంప్రోక్షించి”

అన్నప్పుడు ప్రేమలోని మౌన సంభాషణను ‘దేవభాష’ అనడం, అది ఒక పవిత్రమైన ‘అమృత సొన’ లాగా మనసును అభిషేకిస్తుందని చెప్పడం ద్వారా ప్రేమలోని దైవత్వాన్ని ఆవిష్కరించారు.

“రోజంతా వెన్నంటే పాట పరవశాన చలించి”

అన్నప్పుడు ఇక్కడ ‘పాట’ అనే శబ్దాన్ని ఒక భౌతికమైన ‘చలనం’గా చిత్రించారు. ఇది వినికిడిని స్పర్శతో అనుసంధానించిన తీరును పట్టి చూపుతుంది.

“ఎడారైనా పట్టెడు పసిరికను

పొదువుకోవచ్చు

ఆవిరికాని ఆశతో

ఆసరికైనా ”

అనేది కవితలోని ఆశావాదానికి నిదర్శనం. ఎడారి లాంటి కష్టాల్లో కూడా చిన్న ఆశను కాపాడుకోవచ్చని, ఆ ఆశ ఎన్నటికీ ఆవిరి కాదని కవి భరోసానిస్తారు.

     అంతర్ముఖ సౌందర్యం (Introspective beauty/Style)తో కూడిన శైలిని (కేవలం పైన కనిపించే అలంకారాల మీద కాకుండా, మనసు లోతుల్లోని గాఢమైన అనుభూతుల మీద ఆధారపడి సాగే శైలి) ఈ కవితలో మనం గమనించవచ్చు. చిన్న చిన్న పదబంధాలతోనే గాఢమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేశారు కిషన్ గారు. ‘చప్పరించి’, ‘సంప్రోక్షించి’, ‘చలించి’- అనే క్రియల ప్రయోగం ఒక నిరంతర సాధనను లేదా యజ్ఞాన్ని తలపిస్తున్నాయి. ఇదే ఈ కవితా శిల్పంలోని ప్రత్యేకత.

     ఇందులో కవి వాడిన ప్రతీకలు ఈ కవితకు ప్రాణం పోశాయి. ఒకవైపు ‘నిప్పు’, మరొకవైపు ‘అమృత సొన’. ఒకవైపు ‘ఎడారి’, మరొకవైపు ‘పసిరిక’. ఈ పరస్పర విరుద్ధమైన అంశాలను పక్కపక్కనే నిలబెట్టడం ద్వారా జీవితంలోని అసమతుల్యతను అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. దీనిని అద్భుతమైన వైరుధ్యాల మేళవింపు (Paradox)గా భావించవచ్చు.

     ఈ కవిత ముగింపులో కిషన్ గారు అత్యంత సాహసోపేతమైన, సున్నితమైన పోలికను చేశారు. ఎలాగో చూద్దాము.

“దేహం మోసే నిరంతర

 నిప్పు వ్రణాల్ని

 ఎలా ఆర్పను…

 అద్వైత

 మృత్యుశీతల మాతృస్పర్శ తప్ప”

     సాధారణంగా మృత్యువు అంటే భయం. కానీ ఇక్కడ దాన్ని ‘మాతృస్పర్శ’ (అమ్మ ఒడి) తో పోల్చారు. ‘శీతలం’ (చల్లదనం) అనే స్పర్శ ద్వారా దేహంలోని ‘నిప్పు’ ఆరిపోతుందనే భావం ఇందులో ఉంది. చివరకి మనస్సు, శరీరం వేర్వేరు కాదని… ఆ రెండింటినీ ఏకం చేసే ఆ అద్వైత స్థితి కేవలం ఆ మాతృస్పర్శ వంటి మృత్యువులోనే లభిస్తుందని కవిత ముగియడం పాఠకుడిని లోతైన చింతనలోకి నెడుతుంది.

     ఈ కవిత మానసిక వేదనకు, కవిత్వంలోని ఓదార్పుకు, జీవితపు అంతిమ సత్యానికి మధ్య నిర్మించిన ఒక సుందరమైన వంతెన. మంచి కవితను అందించిన కిషన్ గారికి అభినందనలు.

*