అడుగడుగునా చెలిమి – అక్షరమైన వెలుగు

     యాకూబీ, యాకూబ్ దంపతులకు సుపుత్రుడిగా జన్మించి, అక్షరాలనే శ్వాసగా మార్చుకున్న సృజనశీలి మహ్మద్ రహీమొద్దీన్. వృత్తిరీత్యా మహబూబాబాద్ జిల్లా, సీరోల్ మండలం కొత్తూరు (సి) జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో స్కూల్ అసిస్టెంట్ (ఇంగ్లీషు) గా పనిచేస్తూ, విద్యార్థులను విద్యాబుద్ధులతో తీర్చిదిద్దుతున్న ఈ ఉపాధ్యాయ కవి మిత్రుడు… ప్రవృత్తి పరంగా తెలుగు వచన కవిత్వంలో తనదైన ముద్ర వేస్తున్నారు.

ఆయన కలం నుంచి వెలువడిన  స్వీయ కవితా సంపుటి “కలల రంగు” ఆధునిక సాహిత్య రంగంలో విశేషమైన గుర్తింపు పొందింది. ఆ సంపుటికి ప్రతిష్టాత్మక ‘రావి రంగారావు జనరంజక కవి ప్రతిభా పురస్కారం (2023)’, మరియు సాహిత్య లోకంలో ఎంతో విశిష్టమైన ‘రొట్టమాకురేవు కవితా పురస్కారం (2025)’ లభించడం ఆయన కవితా పటిమకు నిదర్శనం.

వివిధ కవితల పోటీల్లో బహుమతులు అందుకున్న రహీమొద్దీన్ గారి కవిత్వం, ‘పాలపిట్ట’ పత్రిక నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి పోటీల్లో సైతం ప్రత్యేక బహుమతిని గెలుచుకుంది. వృత్తిలోని క్రమశిక్షణను, ప్రవృత్తిలోని ఆర్ద్రతను మేళవించి ఆయన రాసిన “నక్షత్ర దీపం” కవితపై లోతైన విశ్లేషణ ‘సారంగ’ పాఠకులకు ప్రత్యేకం.

నక్షత్ర దీపం

పగళ్ళ మీద

దట్టమైన మబ్బులు కమ్ముతూ

చీకటి తర్వాత చీకటి…

నిశీధిలో వెన్నెలలాంటి

నీ నవ్వు గనుక నాతోడు లేకుంటే

ఈ సుదీర్ఘ రాత్రిలో నా నడకెట్టా సాగేదో…!

బాటసాగని ఈ కారడవిలో

నా వెన్నంటి వొస్తున్న దారిదీపానివి నువ్వు

బయట ఉక్కపోత, లోపలి వలపోతల

కన్నీటి చెమటను తుడిచే

చల్లగాలి చీరచెంగువూ నువ్వే!

అదిరినా బెదిరినా గుండె మీద

అమ్మ చెయ్యిలా నువ్వున్నావన్న నమ్మకమే

నన్ను నిద్రపుచ్చుతుంది…

బహుశా!

నీ అడుగులు పూలనే కలగని ఉంటాయి

నడవక తప్పని నాదేమో గతుకుల దారి!

కందిపోయిన పాదాల నొప్పులన్నీ

కాసింతసేపైనా

ఓ నవ్వు చిగురిస్తే చాలు

ఎర్రబడ్డ పొద్దులన్నీ ముద్ద మందారాలే!…

ఎక్కణ్ణుండో ఎగిరొచ్చిన

రెండు కలల రెక్కల పిట్టలు

కాలపు కొమ్మ మీద గూడు కట్టుకున్నట్టు

నువ్వూ నేనూ ఆత్మీయంగా అల్లుకున్న

స్నేహపు గూడే ఈ  బతుకు!

సాయాలూ… గాయాలూ

ఎప్పటికీ లెక్క తేలనివే

నొప్పించిన తప్పులన్నీ

ఒప్పుకోలుతో దిద్దుబాటయ్యేవే!

కావడి మోతలాంటి కాలాన్నంతా

ఓ ఒడ్డుకు చేర్చినంక

గుండెల్లో మిగిలే

మధుర క్షణాలు నువ్వూ నేనూ!

– రహీమొద్దీన్

     ఈ కవితలోని ప్రధాన వస్తువు జీవిత సహచరిపై గల అనన్యమైన ఆత్మీయ బంధం – జీవిత గమనం. కవి రహీమొద్దీన్ గారు తన సుఖదుఃఖాలలో అడుగడుగునా తోడు నిలిచిన తన భార్యను (సహచరిని) ఉద్దేశించి రాసిన ఈ కవిత… కేవలం లౌకికమైన ప్రేమ మాత్రమే కాక, జీవితంలోని కష్టనష్టాలను కలిసి పంచుకుంటూ, ఒకరికొకరు ధైర్యంగా నిలిచే ఒక పవిత్రమైన సాహచర్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.

     ఆధునిక వచన కవితా రూపంలో సాగిన ఈ ఖండికలో వాక్య విరుపుల చాతుర్యం భావతీవ్రతను పెంచింది. ప్రారంభంలోనే:

     పగళ్ళ మీద

     దట్టమైన మబ్బులు కమ్ముతూ

అని పద విభజన చేయడం వల్ల చీకటి ఘనీభవిస్తున్న దృశ్యం పాఠకుడికి అనుభవంలోకి వస్తుంది.

     నిశీధిలో వెన్నెలలాంటి

     నీ నవ్వు గనుక నాతోడు లేకుంటే…

అనే పంక్తులు ప్రముఖ ఉర్దూ కవి ఫైజ్ అహ్మద్ ఫైజ్ భావనలను స్ఫురింపజేస్తాయి. లోకమంతా చీకటి కమ్ముకొని బాధల రాత్రి సుదీర్ఘంగా సాగుతున్నప్పుడు ప్రేమికుడి తోడు ఎలా ఉపశమనాన్ని ఇస్తుందో ఫైజ్ చెప్తారు. రహీమొద్దీన్ గారు కూడా అదే ఉర్దూ సంస్కార లాలిత్యంతో, వెన్నెల నవ్వు తోడు లేకపోతే ఈ జీవిత ప్రయాణం సాగదనే సత్యాన్ని ఇక్కడ ఎంతో లయబద్ధంగా పలికించారు.

     కవితా శిల్పాన్ని పరిశీలిస్తే, శీర్షికలోని ‘నక్షత్ర దీపం’ అనే స్థిర నామవాచకానికి భంగం కలగకుండా, కవిత లోపల ‘నా వెన్నంటి వొస్తున్న దారిదీపానివి నువ్వు’ అనే వాక్యం ఒక అద్భుతమైన రూపక విశేషణం. ‘కారడవి’ అనే ప్రతీకకు, ఆ తర్వాతి ‘నడక’కు ఈ దారిదీపం అనే పదం ఒక శిల్పాత్మకమైన సమన్వయాన్ని తెచ్చింది. ఈ భావన హిందీ ప్రగతిశీల కవి దుష్యంత్ కుమార్ కవిత్వంలోని “సఫర్” (ప్రయాణ) తత్వంతో ఎంతగానో సరిపోలుతుంది. దుష్యంత్ కుమార్ కవిత్వంలో ప్రయాణంలోని కష్టాలను ఎదుర్కొనేందుకు ఒక చిన్న వెలుగురేఖ ఎలా తోడ్పడుతుందో చెప్తారు. ఇక్కడ కూడా కారడవి లాంటి లోకంలో తోడుండే వ్యక్తి దారిదీపంగా మారి నడిపిస్తుందనే భావన ఆ ఉర్దూ/హిందీ సాహిత్యాల అంతస్సూత్రాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

     భయాందోళనల వేళ ఆత్మీయతను అమ్మ చేతి స్పర్శతో పోల్చడం, అలాగే ‘బయట ఉక్కపోత, లోపలి వలపోతల కన్నీటి చెమటను తుడిచే చల్లగాలి చీరచెంగువూ నువ్వే’ అనడంలో కవి వాడిన ప్రతీకలు అలసిపోయిన హృదయానికి లభించే పరమ సాంత్వనకు సంకేతాలు.

     జీవితంలోని ఒడిదుడుకులను చూపిస్తూనే, ప్రేమ ఆ కష్టాలన్నింటినీ ఎలా ముద్దమందారాలుగా మారుస్తుందో కవి ఎంతో సున్నితంగా ఆవిష్కరించారు.

     కందిపోయిన పాదాల నొప్పులన్నీ

     కాసింతసేపైనా

అని పాదాలను విడిగా విరవడం వల్ల, ఆ కొద్ది క్షణాల నవ్వు పాదాల అలసటను ఎలా మాయం చేస్తుందో వ్యక్తమవుతుంది. ఈ కవితలోనే అత్యంత ప్రధానమైన ఘట్టం పిట్టల ఉపమానం.

     రెండు కలల రెక్కల పిట్టలు

     కాలపు కొమ్మ మీద గూడు కట్టుకున్నట్టు

     నువ్వూ నేనూ ఆత్మీయంగా అల్లుకున్న

     స్నేహపు గూడే ఈ బతుకు!

అనే చోట “గూడు కట్టుకున్నట్టు… అల్లుకున్న” అనే ప్రయోగం కవితా శిల్పాన్ని పరిపూర్ణం చేసింది. వేర్వేరు కలలు కలిగిన రెండు పిట్టలు ఒకే చోట ఇల్లు అల్లుకోవడాన్ని బతుకుతో పోల్చడం ఉన్నతమైన ఉపమానం (Simile). ఇది ప్రసిద్ధ ఉర్దూ కవి అహ్మద్ ఫరాజ్ కవిత్వంలోని ‘ఆషియానా’ (గూడు) అనే భావనతో ముడిపడి ఉంది.

     కవిత ముగింపు వైపు సాగుతున్న కొద్దీ జీవిత తత్వం మరింత గాఢంగా వ్యక్తమవుతుంది. సాయాలు, గాయాలు లెక్కతేలనివైనా, తప్పులను ఒప్పుకోవడంలో ఉండే గొప్పతనాన్ని “ఒప్పుకోలుతో దిద్దుబాటయ్యేవే!” అనడం కవి పరిణతి చెందిన సామాజిక సంస్కారాన్ని తెలియజేస్తుంది.

     చివరగా, కావడి మోతలాంటి బతుకు భారాన్ని మోస్తూ కాలం అనే నదిని దాటిన తర్వాత ఏం మిగులుతుందో కవి తేల్చిన తీరు అద్భుతం.

     గుండెల్లో మిగిలే

     మధుర క్షణాలు నువ్వూ నేనూ!

అనే వాక్యంతో ముగింపులో ఒక దృఢత్వం వచ్చింది. జీవితమంతా బాధ్యతల కావడి మోత మోసి, చివరికి ఒడ్డుకు చేరినప్పుడు గుండెల్లో మిగిలే ఆ కొన్ని మధుర క్షణాలే జీవిత పరమార్థం అని కవి ముగించడం క్లాసికల్ ఉర్దూ కవిత్వంలోని “హాసిల్-యే-జిందగీ” (జీవితం వల్ల సాధించిన సారాంశం) అనే ఉన్నతమైన తాత్విక భావనకు అత్యంత దగ్గరగా ఉంది. ‘మీర్జా గాలిబ్’ లేదా ‘మీర్ తఖీ మీర్’ వంటి మహాకవుల కవిత్వంలో జీవితాంతం అనుభవించిన వేదనల తర్వాత మిగిలే ఆత్మీయ అనుభూతే జీవితానికి సార్థకత అనే తత్వం కనిపిస్తుంది. రహీమొద్దీన్ గారు కూడా అదే తాత్విక ముగింపుతో, ఎక్కడా రసభంగం కలగకుండా కవితను అత్యున్నత శిఖరానికి చేర్చారు. శిల్ప దృష్టి, కవి భావుకత కలిసి ఈ కవితను ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలో ఒక అద్భుతమైన మైలురాయిగా నిలబెట్టాయి. కవి రహిమొద్దీన్ గారికి అభినందనలు.

*