జిమ్మెదారి

ముస్లిం కమ్యూనిటీలో వినిపించే inclusive voice ని రచయిత చిన్న కథలోనే బలంగా చెప్పారు. అభినందనలు

కథ బావుంది. వర్తమానం

కథ చాలా బాగుంది అన్నా. ప్రస్తుత రాజకీయాలు ఎలాంటి భయాందోళనలను రగిలిస్తున్నాయో వివరించారు. ఇప్పుడు చాలామంది మైనార్టీలే కాదు మెజార్టీ ప్రజలు కూడా ఈ దేశంలో ఉండడానికి జంకుతున్నారు. పరిస్థితులు అంతగా దిరజారిపోయాయి. ఒకప్పుడు విదేశాలకు పిల్లల్ని పంపాలంటే బాధపడే కన్నవాళ్లు ఇఫ్పుడు తమ పిల్లలకు విదేశాలే బెటర్ అని ఆలోచిస్తున్నారు. అంతగా జనాల్లో విద్వేషాన్ని పెంచి పోషిస్తున్న రాజకీయాలు మారాలంటే ఈ దేశం మరో స్వాతంత్య్ర పోరాటం చెయ్యాల్సి వస్తుందేమో. నిత్యం విద్వేషపు మాటలు, ప్రసంగాలు, దాడులు, తిట్లు వినీ వినీ భారతీయుల మైండ్ సెట్ మారిపోతోంది. దీన్నంతటినీ ఆ దుర్భర నేతలు అభివృద్ధి ఆనందించండి అంటున్నారు. ధరల మోతలతో చతికిల పడుతూ పేద, మధ్య తరగతి వాళ్లు స్థితి నానాటికీ దిగజారిపోతోంది. అయినా నీఛ రాజకీయాలు తమ దిగజారుడుతనాన్ని ఆపట్లేదు. ప్రస్తుత పరిస్థితలపై మంచి కథ రాశారు అన్నా. అభినందనలు.

అస్తిత్వం నుంచి ప్రతిఘటన వరకు: స్కైబాబ ‘జిమ్మెదారి’ కథా విశ్లేషణ
*****

తెలుగు కథాసాహిత్యంలో కొన్ని కథలు కేవలం కథలుగా మాత్రమే మిగలవు.. అవి ఒక కాలపు నైతిక సంక్షోభాన్ని నమోదు చేసే సామాజిక అంశాలుగా నిలుస్తాయి. స్కైబాబ రాసిన “జిమ్మెదారి” అలాంటి కథ. పైకి చూస్తే ఇది ఒక తండ్రి-కొడుకుల మధ్య జరిగే కుటుంబ సంభాషణ. కానీ లోతుగా పరిశీలిస్తే ఇది వలస, జాతీయత, మైనారిటీ అస్తిత్వం, పౌర బాధ్యత, ప్రజాస్వామిక విలువల మధ్య జరిగే అంతర్గత సంఘర్షణ కథ.

ప్రపంచ కథాసాహిత్యంలో ఎడ్వర్డ్ సయీద్, జుంపా లాహిరి, మొహ్సిన్ హమీద్, చిమమండా అదీచీ వంటి రచయితలు వలస జీవితాన్ని కేవలం ఆర్థిక అవకాశాల కోణంలో కాకుండా అస్తిత్వ రాజకీయాల కోణంలో చిత్రించారు. “జిమ్మెదారి” కూడా అదే సంప్రదాయానికి దగ్గరగా నిలుస్తుంది. అయితే దీనిలో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, కథానాయకుడు దేశాన్ని విడిచి వెళ్లాలా వద్దా అనే సందిగ్ధంలో లేడు.. విదేశాల్లో స్థిరపడిన వ్యక్తి తిరిగి దేశానికి రావాలా వద్దా అనే ప్రశ్నను ఎదుర్కొంటున్నాడు.

కథ ప్రారంభంలో జహాంగీర్ మనకు ఒక సాధారణ ముస్లిం తండ్రిగా కనిపిస్తాడు. కొడుకు షోయబ్ అమెరికాలో స్థిరపడినా, ఎప్పటికైనా తిరిగి వస్తాడనే ఆశతో జీవిస్తాడు. కానీ కొడుకు నిజంగానే వస్తానని చెప్పినప్పుడు ఆనందించలేడు. ఇదే కథలోని ప్రధాన వైరుధ్యం. అంతర్జాతీయ కథా విమర్శలో దీనిని “moral paradox” అంటారు. ప్రేమించిన వ్యక్తి రావాలని కోరుకోవడం ఒక సహజ మానవ స్పందన. కానీ అతను వచ్చే సమాజం అతనికి భద్రత, గౌరవం, సమానత్వం ఇవ్వలేకపోవచ్చనే భయం మరొక స్పందన. ఈ రెండింటి మధ్య జహాంగీర్ చీలిపోతాడు.

స్కైబాబ కథన శక్తి ఇక్కడే కనిపిస్తుంది. రచయిత ఎక్కడా రాజకీయ వ్యాఖ్యాతగా మారడు. పాత్రల అంతర్మథనం ద్వారానే సమకాలీన భారతీయ వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాడు. 2014 తర్వాత ముస్లింలపై పెరిగిన అనిశ్చితి, సామాజిక విభజనల గురించి కథలో వచ్చే సూచనలు కథకు రాజకీయ నేపథ్యాన్ని అందిస్తాయి. అయితే ఈ కథ రాజకీయ ప్రచారం కాదు..రాజకీయ వాస్తవం మనుషుల వ్యక్తిగత జీవితాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో చూపించే సాహిత్య రచన.

షోయబ్ పాత్ర ఈ కథకు నైతిక కేంద్రం. సాధారణంగా వలస కథల్లో విదేశాలకు వెళ్లడం విజయానికి చిహ్నంగా ఉంటుంది. కానీ షోయబ్ ఆ విజయాన్ని ప్రశ్నిస్తాడు. చదువుకున్నవారు, ఆలోచనాపరులు, మేధావులు దేశాన్ని విడిచిపెడితే ప్రజాస్వామ్య విలువలను ఎవరు కాపాడతారని అతను ప్రశ్నిస్తాడు. ఈ ప్రశ్న కేవలం భారతదేశానికి మాత్రమే సంబంధించినది కాదు. లాటిన్ అమెరికా నుంచి ఆఫ్రికా వరకు, మధ్యప్రాచ్యం నుంచి ఆసియా వరకు అనేక దేశాలు ఎదుర్కొంటున్న “brain drain” సమస్యకు సంబంధించిన ప్రశ్న. అందుకే “జిమ్మెదారి” ప్రాంతీయ కథ అయినప్పటికీ దాని ఆలోచన ప్రపంచవ్యాప్త ప్రాసంగికతను సంతరించుకుంటుంది.

కథలో అత్యంత ముఖ్యమైన భావన “గంగా-జమునీ తెహజీబ్. భారతీయ సహజీవన సంస్కృతిని కాపాడటం తన బాధ్యత అని షోయబ్ చెప్పినప్పుడు, కథ వ్యక్తిగత స్థాయి నుంచి నాగరికత స్థాయికి ఎదుగుతుంది. ఇక్కడ దేశభక్తి అంటే అధికారాన్ని సమర్థించడం కాదు.. విభిన్న సమూహాల మధ్య సహజీవనాన్ని కాపాడటం. ఈ భావన ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యాల మూల సూత్రాలతో అనుసంధానమై ఉంటుంది.

శిల్పపరంగా చూస్తే “జిమ్మెదారి” కథ చాలా నియంత్రిత నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. కథలో పెద్ద సంఘటనలు లేవు. యాక్షన్ లేదు. సంభాషణలే ప్రధాన ఆధారం. అయినప్పటికీ కథలో ఉత్కంఠ తగ్గదు. ఎందుకంటే అసలు సంఘర్షణ బాహ్య ప్రపంచంలో కాదు. పాత్రల మనసుల్లో జరుగుతుంది. ఆంటన్ చెకోవ్, రేమండ్ కార్వర్ వంటి కథకుల సంప్రదాయంలో కనిపించే “internal conflict narrative” లక్షణం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

భాషా పరంగా స్కైబాబ ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాడు. తెలంగాణ ముస్లిం మాండలికాన్ని కేవలం స్థానిక రంగు కోసం ఉపయోగించలేదు. ఆ భాషే పాత్రల అస్తిత్వాన్ని నిర్మిస్తుంది. భాష ఇక్కడ సంస్కృతి, జ్ఞాపకం, వర్గ అనుభవం, మత గుర్తింపు అన్నింటికీ వాహకంగా పనిచేస్తుంది. స్కైబాబ రచనల్లో ముస్లిం జీవితం సాహిత్య కేంద్రానికి తీసుకురావడమే ఆయన ప్రధాన కృషి.

కథ ముగింపు అత్యంత హృద్యమైనది. “నా కొడుకు నాకన్నా గొప్పగా ఆలోచిస్తున్నందుకు ఆనందంగా ఉంది” అని జహాంగీర్ చెప్పే క్షణం కేవలం తండ్రి గర్వం కాదు. ఒక తరం తన భయాలను అధిగమించి తదుపరి తరంలో ఆశను కనుగొన్న క్షణం. ఈ ముగింపు భావోద్వేగపూరితమైనదే అయినప్పటికీ సెంటిమెంట్‌లోకి జారిపోదు. అది కథ యొక్క నైతిక పరిపక్వతను వ్యక్తపరుస్తుంది.

మొత్తంగా “జిమ్మెదారి”ని ఒక ముస్లిం కుటుంబ కథగా మాత్రమే చదవడం సరిపోదు. ఇది సమకాలీన భారతదేశంలో పౌరసత్వం అంటే ఏమిటి, దేశభక్తి అంటే ఏమిటి, మేధావి బాధ్యత ఏమిటి, సంక్షోభ కాలంలో వ్యక్తి ఎలాంటి నైతిక నిర్ణయం తీసుకోవాలి అనే ప్రశ్నలను లేవనెత్తే కథ. అందుకే ఈ కథను కేవలం ప్రాంతీయ తెలుగు కథగా కాకుండా, ప్రపంచ సాహిత్యంలో కనిపించే అస్తిత్వ-రాజకీయ కథల సంప్రదాయంలో ఉంచి చదవవచ్చు. “జిమ్మెదారి” యొక్క శాశ్వత విలువ కూడా అక్కడే ఉంది…ఇది మనిషిని దేశం గురించి ఆలోచింపజేస్తూనే, దేశం అంటే చివరికి మనుషుల మధ్య నమ్మకం, సహజీవనం, బాధ్యతల సమాహారమే అని గుర్తుచేస్తుంది.
– భూక్యా గోపినాయక్
******