హాథిరామ్ సభావట్భారతదేశంలో ఆధిపత్య కులాలు చూపే వివక్ష గురించి మనం మాట్లాడుతున్నాం. ప్రశ్నిస్తున్నాం. ఆ కులవివక్షకు వ్యతిరేకంగా, కుల నిర్మూలన కోసం పోరాడుతున్నాం. అందులో భాగంగానే అస్తిత్వ ఉద్యమాలు, అస్తిత్వ సంఘాలు పుట్టుకొచ్చాయి. అట్టడుగు వర్గాలపై జరుగుతున్న వివక్షను ప్రశ్నిస్తూనే మనదైన అస్తిత్వాన్ని ప్రకటించుకుంటున్నాం.
అయితే ఇక్కడే ఒక అసౌకర్యకరమైన ప్రశ్నను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది.
మనపై జరిగే వివక్షను ప్రశ్నిస్తున్న మనం, మనలోనే అంతర్లీనంగా ఉన్న కులవివక్షను ప్రశ్నించడానికి ఎందుకు వెనుకాడుతున్నాం? మన అస్తిత్వాల్లోనే భాగమైపోయిన కుల స్వభావాన్ని ఎందుకు ఒప్పుకోవడం లేదు?
ఈ ప్రశ్నను సూటిగా, స్పష్టంగా పాఠకులనే కాక సమాజాన్ని కూడా ఆలోచింపజేసే కథ ‘కూడలి వైపుకి’.
కథ ఇక్కడ చదవండి.
చరణ్ పరిమి రాసిన ‘బొంబాయి పొట్టేలు ఇతర కథలు’ కథా సంపుటిలోని ఈ కథ, ఒక కుటుంబంలో జరిగే సంఘటనను కేంద్రంగా చేసుకొని అట్టడుగు వర్గాల జీవితాలతో పెనవేసుకుపోయిన కుల స్వభావాన్ని, కులవివక్షను సున్నితంగా, అదే సమయంలో తీవ్రంగా ప్రశ్నిస్తుంది.
కథలో అట్టడుగు కులానికి చెందిన శిరీష తన తల్లిదండ్రుల ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా స్టీఫెన్ను వివాహం చేసుకుంటుంది. స్టీఫెన్ కూడా అట్టడుగు కులానికి చెందినవాడే. అయినప్పటికీ తమ కులాన్ని కాదని వివాహం చేసుకుందనే కారణంతో శిరీషతో ఆమె తల్లిదండ్రులు సంబంధాలు తెంచుకుంటారు.
తర్వాత ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్న శిరీషను, తొలి కాన్పు కోసం ఆమె తల్లి పుట్టింటికి తీసుకొస్తుంది. సమస్యలు పరిష్కారమయ్యాయని అనుకున్న సమయంలో అసలు సంఘర్షణ మొదలవుతుంది. ఇక్కడి నుంచే కథ కుటుంబ సంబంధాలను దాటి, కుల స్వభావం మనిషి అంతరంగంలో ఎలా పనిచేస్తుందనే ప్రశ్నను ముందుకు తీసుకొస్తుంది.
కులం బయట ఉన్న వ్యవస్థ మాత్రమే కాదు, కులం సమాజం మనపై రుద్దే వ్యవస్థ మాత్రమే కాదు. అది మనిషి ఆలోచనల్లోకి, సంబంధాల్లోకి, నిర్ణయాల్లోకి చొరబడిన ఒక సామాజిక స్వభావం.
అటు భర్త, ఇటు తండ్రి—ఇద్దరూ కులాన్ని దాటి వచ్చినవాళ్లుగానే కనిపించినా, వారి మనసుల్లో పేరుకుపోయిన కుల భావన మానవ సంబంధాల కంటే బలంగా పనిచేస్తుంది. ఇక్కడే కథ తన అసలు ప్రశ్నను సంధిస్తుంది.
మనిషి మరో మతంలోకి వెళ్లినా, మరో ప్రాంతానికి వలస వెళ్లినా, కులం అతన్ని అంత సులభంగా వదిలిపెట్టదు. మారేది జీవన విధానం కావచ్చు, ఆహారపు అలవాట్లు కావచ్చు, ప్రాంతం కావచ్చు. కానీ కుల స్వభావం మాత్రం కొత్త రూపాల్లో తన ఉనికిని కొనసాగిస్తూనే ఉంటుంది.
కాలం మారింది. చట్టాలు వచ్చాయి. సామాజిక ఉద్యమాలు ఉధృతమయ్యాయి. అస్తిత్వ ఉద్యమాలు తమ హక్కుల కోసం, తమ ఉనికి కోసం గొంతెత్తాయి. అయినా కులం చెక్కుచెదరకుండా నిలబడింది. అది తన రూపాన్ని మాత్రమే మార్చుకుంది.
మనిషి ఆలోచనల్లోనే కాదు, ఆహారపు అలవాట్లలో, వస్త్రధారణలో, వివాహాల్లో, సామాజిక సంబంధాల్లో, చివరకు సమాజంలో అతని స్థాయిని నిర్ణయించే స్థాయిలో కూడా కులం పనిచేస్తూనే ఉంది.
అందుకే కుల నిర్మూలన కేవలం చట్టాల మార్పుతో పూర్తయ్యే ప్రక్రియ కాదు. మనిషి అంతరంగంలో పేరుకుపోయిన కులపు అవశేషాలను తొలగించే సామాజిక, మానసిక పరివర్తన కూడా అవసరం.
అస్తిత్వం అంటే కేవలం గుర్తింపు కాదు, అస్తిత్వం అంటే కేవలం మన కులం పేరును ప్రకటించుకోవడం కాదు. మనిషిని మనిషిగా చూడకుండా అడ్డుకునే ప్రతి నిర్మాణాన్ని ప్రశ్నించే చైతన్యం.
మనపై జరిగే వివక్షను వ్యతిరేకించడమే అస్తిత్వ రాజకీయాల పరిమితి కాదు. మనలోనే పునరుత్పత్తి అవుతున్న వివక్షను గుర్తించి, దానిని అధిగమించే ధైర్యం కూడా అస్తిత్వ ఉద్యమాల బాధ్యత.
లేకపోతే అస్తిత్వం విముక్తి సాధనంగా కాకుండా మరో కొత్త గోడగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
ఒక ఉద్యమం తన బయట ఉన్న శత్రువును మాత్రమే గుర్తించి, తనలోని వైరుధ్యాలను గుర్తించకపోతే అది సంపూర్ణ విముక్తి దిశగా నడవలేడు. అట్టడుగు వర్గాల మధ్య ఉన్న కుల విభజనలు, పరస్పర దూరాలు, వివాహ సంబంధాల్లోని పరిమితులు, సామాజిక హోదాల ఆధారంగా ఏర్పడే తేడాలు—ఇవన్నీ కూడా కుల నిర్మాణం కొనసాగుతున్న సంకేతాలే.
వీటిని ప్రశ్నించడం ఉద్యమాలను బలహీనపరచడం కాదు; వాటి నైతిక బలాన్ని పెంచడం.
బాధితత్వం నుంచి ఆత్మపరిశీలన వైపు , కులవివక్షకు గురైనవారమనే అనుభవం మనకు ప్రత్యేకమైన చారిత్రక బాధ్యతను ఇస్తుంది. కానీ అదే అనుభవం మనలోని ప్రతి వివక్షకు నైతిక మినహాయింపును ఇవ్వదు.
మనపై అన్యాయం జరిగిందని చెప్పడం ఎంత నిజమో, మన చేతుల్లోంచి మరొకరిపై అన్యాయం జరగకూడదనే బాధ్యత కూడా అంతే నిజం.
అణచివేతకు గురైన మనిషి తనలోని అణచివేతను గుర్తించగలిగినప్పుడే విముక్తి రాజకీయాలు సంపూర్ణమవుతాయి. లేకపోతే బాధితత్వం ఒక దశలో ఆత్మపరిశీలనకు అడ్డుగా నిలిచే గోడగా మారుతుంది.
అయితే అట్టడుగు వర్గాల్లోని అంతర్గత కులవివక్షను ప్రశ్నించడం, ఆధిపత్య కులాల చారిత్రక ఆధిపత్యాన్ని సమర్థించడం కాదు. రెండింటినీ ఒకే స్థాయిలో నిలబెట్టడం కూడా కాదు.
చారిత్రకంగా అణచివేతకు గురైన వర్గాల అనుభవాలను గుర్తిస్తూనే, ఆ వర్గాల మధ్య పునరుత్పత్తి అవుతున్న వివక్షను విమర్శించే నైతిక ధైర్యం అవసరం. నిజమైన కుల నిర్మూలన రాజకీయాలు ఈ రెండు ప్రశ్నలను ఒకేసారి మోసుకెళ్లగలగాలి.
శిరీష: కుల స్వభావాన్ని ధిక్కరించిన అస్తిత్వం
శిరీష పాత్రను కేవలం ప్రేమ వివాహం చేసుకున్న యువతిగా చూడటం కథ పరిధిని చిన్నదిగా చూడటమే అవుతుంది.
ఆమె తీసుకున్న నిర్ణయం తన జీవితాన్ని తానే ఎంచుకునే హక్కును కుల నియంత్రణల నుంచి తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునే ప్రయత్నం. ఆమె ఎదుర్కొనే కుటుంబ నిరాకరణ, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సామాజిక ఒత్తిళ్లు—ఇవన్నీ కలిసి ఒక స్త్రీ తన జీవితాన్ని తానే నిర్ణయించుకోవడానికి చెల్లించాల్సిన మూల్యాన్ని సూచిస్తాయి.
కానీ కథలోని అసలు బలం ఆమె నిర్ణయంలో మాత్రమే లేదు. ఆమెను ప్రేమిస్తున్నామని చెప్పుకునే కుటుంబం, ఆమెతో జీవిస్తున్న భర్త కూడా తమలోని కుల స్వభావం నుంచి పూర్తిగా విముక్తి పొందలేకపోవడంలో ఉంది.
ఇక్కడ శిరీష పాత్ర ఒక కీలకమైన ప్రశ్నగా నిలుస్తుంది.
కులాన్ని దాటి వివాహం చేసుకోవడం మాత్రమే సరిపోతుందా? లేక మన ఆలోచనల్లో, సంబంధాల్లో, ప్రవర్తనలో ఉన్న కులపు అవశేషాలను కూడా దాటాల్సి ఉంటుందా?
‘కూడలి’ ఒక సామాజిక ప్రతీక
‘కూడలి’ అనేది కేవలం నాలుగు దారులు కలిసే ప్రదేశం కాదు. అది మనిషి తన పాత దారిని వదిలి కొత్త దిశను ఎంచుకోవాల్సిన చారిత్రక సందర్భం.
కులం మనుషుల మధ్య గీసిన గీతలు విడివిడిగా దారులుగా మారిన సమాజంలో, ఆ దారులన్నీ ఒకే మానవ గమ్యాన్ని చేరే కూడలిగా మారాల్సిన అవసరాన్ని ఈ శీర్షిక సూచిస్తుంది.
అయితే ఆ కూడలికి చేరడం అంటే కేవలం కలిసి నిలబడటం కాదు. మనలోని కులపు గోడలను కూల్చుకుని కలిసి నడవడం.
శిరీష ప్రయాణం కూడా అదే దిశను సూచిస్తుంది. కుల స్వభావాన్ని ధిక్కరించి నిలబడిన ఒక వ్యక్తి ప్రయాణం, సమాజం ఇంకా చేరాల్సిన మానవ కూడలికి ఒక సంకేతంగా మారుతుంది.
చివరి ప్రశ్న మన ముందే ఉంది
కుల నిర్మూలన గురించి మాట్లాడటం సులభం. కులాన్ని ఇతరులలో గుర్తించడం ఇంకా సులభం. కానీ కులం మనలో కూడా ఉందని అంగీకరించడం అత్యంత కష్టమైన పని.
ఎందుకంటే ఆ అంగీకారం మనం నిర్మించుకున్న నైతిక సౌకర్యాన్ని కదిలిస్తుంది.
‘కూడలి వైపుకి’ కథ మనల్ని ఆ అసౌకర్యం నుంచి తప్పించుకోనివ్వదు.
మనపై జరిగే వివక్షను ప్రశ్నిస్తున్నప్పుడు, మనలో ఎవరిపై వివక్ష చూపుతున్నాం? మనం వ్యతిరేకిస్తున్న వ్యవస్థలోని ఏ భాగం మనలో ఇంకా బతికే ఉంది? మన అస్తిత్వాన్ని ప్రకటించుకుంటూనే మరొకరి అస్తిత్వాన్ని నిరాకరిస్తున్నామా?
అనే ప్రశ్నలను ఈ కథ మన ముందుంచుతుంది.
అందుకే ‘కూడలి వైపుకి’ కేవలం ఒక కుటుంబ కథ కాదు. అట్టడుగు వర్గాల జీవితాల్లో దాగి ఉన్న కులవివక్షను బయటకు చూపించే కథ. మనం ఎప్పటికీ “వాళ్లు మాపై వివక్ష చూపుతున్నారు” అని ప్రశ్నిస్తూనే ఉంటాం. కానీ “మనలో మనం ఎవరిపై వివక్ష చూపుతున్నాం?” అనే ప్రశ్న దగ్గరికి వచ్చేసరికి వెనక్కి తగ్గుతాం.
సరిగ్గా ఆ మౌనాన్ని, ఆ నిరాకరణను, ఆ అసౌకర్యకరమైన నిజాన్ని ఈ కథ మన ముందుకు తీసుకొస్తుంది.
కుల నిర్మూలన జరగాలంటే ఆధిపత్య వర్గాలు అట్టడుగు వర్గాలపై చూపే వివక్షను మాత్రమే ప్రశ్నిస్తే సరిపోదు. అట్టడుగు వర్గాల్లో అంతర్లీనమైపోయిన కుల స్వభావాన్ని కూడా ప్రశ్నించాలి. మనలో పాతుకుపోయిన వివక్షను రూపుమాపాలి.
కులం మనిషి బయట ఉన్నంతవరకు అది ఒక సామాజిక నిర్మాణం. కానీ ఎప్పుడైతే అది మనిషి మనసుల్లోకి చొచ్చుకుపోతుందో, అప్పుడే అది మానవ సంబంధాలను నియంత్రించే ప్రమాదకరమైన స్వభావంగా మారుతుంది.
‘కూడలి వైపుకి’ కథ మనల్ని ఆ లోపలి ప్రయాణం వైపు నడిపిస్తుంది.
మనిషి నుంచి కులాన్ని తొలగించడం మాత్రమే కాదు—కులం నుంచి మనిషిని విముక్తి చేయాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.
కథ: కూడలి వైపుకి
పుస్తకం: బొంబాయి పొట్టేలు ఇతర కథలు
రచయిత: చరణ్ పరిమి
పెద్దన్న
శాంతి ఈశాన్
మానస ఎండ్లూరి
భరత్ కనికె
ముక్కామల చక్రధర్
ఏ.కె. ప్రభాకర్
తుల్లిమల్లి విల్సన్ సుధాకర్
Add comment