“కొందరు రచయితలు పాఠకుల అభిరుచికి తగ్గట్టు కథలు రాస్తారు. మరికొందరు తమకు నచ్చిన కథలను, తమదైన శైలిలో చెబుతారు. ఎం. జాన్ హారిసన్ రెండో కోవకు చెందిన రచయిత.”
2026 సంవత్సరానికి గాను ప్రతిష్ఠాత్మక బుకర్ పురస్కారం ఎం. జాన్ హారిసన్ రాసిన “ది ఎండ్ ఆఫ్ ఎవ్రీథింగ్ (The End of Everything)” నవలకు దక్కిందని తెలిసినప్పుడు నాకు చాలా సంతోషంగా అనిపించింది. దాదాపు అరవై ఏళ్లుగా రచనలు చేస్తున్న ఆయనకు 81 ఏళ్ల వయసులో ఇంత గొప్ప గుర్తింపు రావడం విశేషమే. అయితే, నాకు ఈ పురస్కారం కంటే దాని వెనకున్న ఆయన సాహిత్య ప్రయాణమే ఎక్కువ ఆసక్తిని కలిగించింది. పాఠకులను మెప్పించడం కోసం తన రచనా శైలిని మార్చుకోకుండా, కథనంలో కొత్త ప్రయోగాలు చేస్తూ ఇన్నేళ్లుగా రచనలు చేయడం అభినందనీయం.
మైఖేల్ జాన్ హారిసన్ 1945లో ఇంగ్లండ్లోని వార్విక్షైర్ ప్రాంతంలో ఉన్న రగ్బీ పట్టణంలో జన్మించారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన సమయంలో ఆయన బాల్యం మొదలైంది. యుద్ధం తరువాత బ్రిటన్లో వచ్చిన మార్పులు, అప్పటి సామాజిక పరిస్థితులు ఆయన ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపి ఉండవచ్చు.
1960లలో రచనలు మొదలుపెట్టిన హారిసన్, ఆ తరువాత “న్యూ వరల్డ్స్ (New Worlds)” అనే ప్రముఖ సైన్స్ ఫిక్షన్ పత్రికతో కలిసి పనిచేశారు. అప్పట్లో ఈ పత్రిక కొత్తగా ఆలోచించే రచయితలను, కథల్లో ప్రయోగాలు చేసేవారిని ప్రోత్సహించేది.
హారిసన్ తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం ఇంగ్లండ్లోనే గడిపారు. తరువాతి కాలంలో ష్రాప్షైర్ ప్రాంతంలో నివసించారు. తన వ్యక్తిగత జీవితాన్ని పెద్దగా ప్రచారంలోకి తీసుకురాని ఆయనకు పర్వతారోహణ, కొండ ప్రాంతాల్లో పరుగెత్తడం వంటి సాహసాలంటే కూడా ఇష్టం. ఆ అనుభవాలు ఆయన రచనల్లోనూ కనిపిస్తాయి.
హారిసన్ రచనలను ఒకే రకమైన కథలుగా చెప్పలేం. సైన్స్ ఫిక్షన్, ఫాంటసీ, హారర్, సాహిత్య నవలలు ఇలా ఎన్నో రకాల రచనలు చేశారు.
1971లో వచ్చిన “ది పాస్టెల్ సిటీ (The Pastel City)” ఆయనకు మంచి గుర్తింపు తెచ్చింది. ఈ నవలలో ‘విరికోనియం’ అనే ఊహా ప్రపంచాన్ని సృష్టించారు.
1989లో వచ్చిన “క్లైంబర్స్ (Climbers)” నవల పర్వతారోహణ నేపథ్యంలో సాగుతుంది. ఈ పుస్తకానికి ‘బోర్డ్మన్ టాస్కర్ పురస్కారం’ లభించింది.
2002లో వచ్చిన “లైట్ (Light)” సైన్స్ ఫిక్షన్ పాఠకులను ఆకట్టుకుంది. 2006లో ప్రచురితమైన “నోవా స్వింగ్ (Nova Swing)” నవలకు 2007లో ఆర్థర్ సి. క్లార్క్ పురస్కారం వచ్చింది.
2020లో “ది సన్కెన్ ల్యాండ్ బిగిన్స్ టు రైజ్ అగైన్” నవలకు గోల్డ్స్మిత్స్ పురస్కారం లభించింది. 2023లో వచ్చిన “విష్ ఐ వాజ్ హియర్ (Wish I Was Here)” అనే పుస్తకంలో తన జ్ఞాపకాలను, అనుభవాలను, రచనా జీవితాన్ని విభిన్నమైన పద్ధతిలో పంచుకున్నారు.
ఈ పుస్తకాలన్నింటినీ గమనిస్తే నాకు ఒక విషయం అర్థమైంది. ఒక పుస్తకం విజయవంతమైందని మళ్లీ అదే తరహా కథను రాయడానికి ఆయన ప్రయత్నించలేదు. ప్రతిసారీ కొత్త విషయాలను, కొత్త కథన పద్ధతులను ఎంచుకున్నారు.
హారిసన్ పుస్తకాలు చదవడం అంత తేలికైన విషయం కాదు. ఆయన భాష చాలా అందంగా ఉంటుంది. కొన్ని వాక్యాలు చదివిన తరువాత కాసేపు ఆలోచించాలనిపిస్తుంది. కానీ కథ మాత్రం మనం అనుకున్న దారిలో సాగదు. కొన్ని విషయాలను మధ్యలోనే వదిలేస్తారు. కొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పరు. పాత్రలు కూడా మనకు వెంటనే దగ్గర కావు. సాధారణంగా ఒక నవల చదివేటప్పుడు కథ ఆసక్తికరంగా సాగాలని, చివరికి అన్ని విషయాలూ ఒక కొలిక్కి రావాలని కోరుకుంటాం. కానీ హారిసన్ కథల్లో అలా జరగకపోవచ్చు. అందుకే ఆయన రచనలపై విమర్శలు కూడా వచ్చాయి. కథలు మరీ క్లిష్టంగా ఉంటాయని, పాత్రలతో అనుబంధం ఏర్పరచుకోవడం కష్టమని, కథ ముగిసినా అసలు ఏం జరిగిందో పూర్తిగా అర్థం కాదని కొందరు పాఠకులు అభిప్రాయపడ్డారు.
నాకు ఈ విమర్శల్లో కూడా కొంత నిజం ఉందనిపిస్తుంది. ప్రతి పాఠకుడూ ఒక పుస్తకాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి అంతగా కష్టపడాలని అనుకోడు. కొన్నిసార్లు హాయిగా ఒక మంచి కథ చదవాలని ఉంటుంది. అందులో తప్పేమీ లేదు. అయితే, జీవితంలో జరిగే ప్రతి విషయానికీ మనకు కారణం తెలియదు. ప్రతి ప్రశ్నకూ సమాధానం దొరకదు. బహుశా కథలు కూడా అలాగే ఉండొచ్చని హారిసన్ భావిస్తారేమో!
బుకర్ పురస్కారం అందుకున్న “ది ఎండ్ ఆఫ్ ఎవ్రీథింగ్” ఒక పోస్ట్ అపోకలిప్టిక్ నవల. అంటే ఒక పెద్ద విపత్తు తరువాత ప్రపంచం ఎలా మారిపోయిందనే నేపథ్యంలో సాగే కథ. ఈ నవలలో బ్రిటన్ ఒక విచిత్రమైన పరిస్థితిలో ఉంటుంది. ఒక రహస్యమైన గ్రహాంతర శక్తి కారణంగా ప్రజల జీవితాలు పూర్తిగా మారిపోతాయి.
ఫిలిప్ టెన్నెంట్, అతని వృద్ధ అత్త మార్నీ ఈ మారిపోయిన ప్రపంచంలో తమ జీవితాలను కొనసాగించడానికి ప్రయత్నిస్తుంటారు. ఈ కథ గురించి చదివినప్పుడు నాకు ఆసక్తికరంగా అనిపించిన విషయం ఏమిటంటే, ప్రపంచం ఎంతగా మారిపోయినా మనుషులు తమ రోజువారీ జీవితాలను మాత్రం వదులుకోకపోవడం. చుట్టూ పరిస్థితులు బాగోలేకపోయినా ఎవరి పనులు వాళ్లు చేసుకుంటారు. ఒకరినొకరు కలుస్తారు. చిన్న చిన్న సంతోషాలను వెతుక్కుంటారు.
ఇది మన ప్రస్తుత పరిస్థితులను గుర్తుచేయడం లేదూ?
ప్రతిరోజూ వార్తల్లో యుద్ధాలు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, రాజకీయ గొడవలు, ఆర్థిక సమస్యల గురించి వింటూనే ఉన్నాం. మరోవైపు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మన జీవితాలను వేగంగా మార్చేస్తోంది. టెక్నాలజీ ఎంత అభివృద్ధి చెందుతున్నా, దాని ప్రభావం భవిష్యత్తులో ఎలా ఉంటుందో పూర్తిగా చెప్పలేని పరిస్థితి. సోషల్ మీడియా వల్ల సమాచారం క్షణాల్లో మన దగ్గరకు చేరుతోంది. కానీ అందులో ఏది నిజమో, ఏది అబద్ధమో తెలుసుకోవడం కొన్నిసార్లు కష్టమవుతోంది.
ఇన్ని సమస్యల మధ్య కూడా మన జీవితాలు ఆగిపోవడం లేదు. పనులకు వెళ్తాం. కుటుంబంతో గడుపుతాం. పండుగలు చేసుకుంటాం. రేపటి గురించి కలలు కంటాం.
హారిసన్ నవలలోని పరిస్థితులు కూడా కొంతవరకు ఇలాగే అనిపిస్తాయి. మన చుట్టూ జరుగుతున్న మార్పులను మనం నిజంగా అర్థం చేసుకుంటున్నామా? అసలు ఏది నిజమో తెలియని పరిస్థితి వస్తే మనం ఎలా స్పందిస్తాం? ప్రపంచం మనకు తెలియకుండానే మారిపోతుంటే దాన్ని గుర్తించగలమా? ఇలాంటి ప్రశ్నలను ఈ నవల మన ముందుకు తీసుకొస్తుంది. నాకు తెలిసి మంచి సాహిత్యం అంటే కేవలం ఒక కథను చెప్పడం మాత్రమే కాదు. మన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని మరో కోణంలో చూసేలా చేయడం కూడా.
ఒక పుస్తకానికి పెద్ద పురస్కారం వచ్చిందంటే అది అందరికీ నచ్చాలని లేదు.
“ది ఎండ్ ఆఫ్ ఎవ్రీథింగ్” విషయంలో కూడా భిన్నమైన అభిప్రాయాలు వచ్చాయి. కథనం మరీ క్లిష్టంగా ఉందని, కొన్ని విషయాలను స్పష్టంగా చెప్పలేదని, సాధారణ పాఠకులకు కథలోకి వెళ్లడం కష్టమని కొందరు విమర్శించారు. మరికొందరు మాత్రం అదే ఈ నవల ప్రత్యేకత అని ప్రశంసించారు.
నాకు రెండు అభిప్రాయాలూ సరైనవే అనిపిస్తాయి.
ఒక నవల కొత్త పద్ధతిలో రాశారని అది తప్పనిసరిగా గొప్ప పుస్తకం అయిపోదు. అలాగే సులభమైన భాషలో రాసిన కథకు సాహిత్య విలువ తక్కువని కూడా చెప్పలేం. ప్రతి పాఠకుడి అభిరుచి వేరు. ఒక్కొక్కరికి ఒక్కో రకమైన కథలు నచ్చుతాయి. అందుకే హారిసన్ రచనలు అందరికీ నచ్చకపోవచ్చు. కానీ ఆయనకంటూ ఒక ప్రత్యేకమైన శైలిని ఏర్పరచుకున్నారనే విషయాన్ని మాత్రం కాదనలేం.
ఈ రోజుల్లో రచయితలపై ఎన్నో ఒత్తిళ్లు ఉన్నాయి. ఏ పుస్తకాలు ఎక్కువగా అమ్ముడవుతున్నాయి? సోషల్ మీడియాలో ఎలాంటి కథలు ట్రెండ్ అవుతున్నాయి? పాఠకులు ఏం చదవడానికి ఇష్టపడుతున్నారు? ఇలాంటి విషయాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని రచనలు చేయడం సహజమే.
కానీ హారిసన్ ప్రయాణం మనకు మరో విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. అందరూ రాస్తున్నట్లే మనం కూడా రాయాల్సిన అవసరం లేదు. కొత్త ప్రయోగాలు చేయవచ్చు. విమర్శలను ఎదుర్కోవచ్చు. ఒకే రకమైన కథలకు పరిమితం కాకుండా కొత్త విషయాలను ప్రయత్నించవచ్చు. ముఖ్యంగా ఆయన వయసు నాకు చాలా స్ఫూర్తినిచ్చింది. ఈ రోజుల్లో చిన్న వయసులోనే గొప్ప విజయాలు సాధించాలని చాలామంది కోరుకుంటారు. ఒక నిర్దిష్టమైన వయసులోగా ఏదో ఒకటి సాధించాలనే ఒత్తిడి కూడా ఉంటుంది. కానీ హారిసన్ 81 ఏళ్ల వయసులో బుకర్ పురస్కారం అందుకోవడం చూస్తే విజయానికి వయసుతో సంబంధం లేదనిపిస్తుంది. అందరి ప్రయాణం ఒకేలా ఉండదు. కొందరికి త్వరగా విజయం వస్తుంది. మరికొందరికి చాలా సంవత్సరాలు పడుతుంది. అంతమాత్రాన వారి కృషికి విలువ తగ్గిపోదు.
చివరిగా…
ఎం. జాన్ హారిసన్ బుకర్ పురస్కారం గెలుచుకోవడం నాకు కేవలం ఒక రచయిత సాధించిన విజయంగా మాత్రమే అనిపించడం లేదు. తనకు నచ్చిన కథలు రాస్తూ, విమర్శలను ఎదుర్కొంటూ, కొత్త ప్రయోగాలు చేస్తూ ఆరు దశాబ్దాలకు పైగా సాహిత్య రంగంలో కొనసాగిన ఒక వ్యక్తికి దక్కిన గౌరవంగా భావిస్తున్నాను. “ది ఎండ్ ఆఫ్ ఎవ్రీథింగ్” ప్రపంచం అంతమవుతున్న పరిస్థితుల గురించి చెప్పే నవల కావచ్చు. కానీ ఆ నవల రాసిన రచయిత ప్రయాణం మాత్రం నాకు ఎంతో ఆశాజనకంగా అనిపించింది.
“మనకు నచ్చిన పని మీద నమ్మకంతో, ఇష్టంతో ముందుకు సాగుతుంటే గుర్తింపు రావడం ఆలస్యం కావచ్చు, కానీ మన కృషికి ఉన్న విలువ మాత్రం ఎప్పటికీ తగ్గదు.”
అందుకే హారిసన్ బుకర్ విజయం నాకు ఒక సాహిత్య పురస్కారం కంటే, ఎన్నో ఏళ్ల కృషికి దక్కిన అందమైన గుర్తింపుగా అనిపించింది.
*








Add comment