నిఖార్సయిన సైనికుడు ఈ కవి!

     శ్రీకాకుళం జిల్లా కంచిలి గ్రామంలో జన్మించిన మల్లారెడ్డి మురళీమోహన్ కవిత్వం, కథ, కార్టూన్ లపై  సమానమైన పట్టున్న బహుముఖ సృజనకారుడు. సుమారు 200లకు పైగా కవితలు, 25కు పైగా కథలు, ‘చందమామ’తో సహా వివిధ పత్రికల్లో 60కి పైగా బాలసాహిత్య కథలు రచించారు. ‘MM MURALI’ అనే పేరుతో మురళి గీసిన దాదాపు రెండువేల కార్టూన్లు వివిధ పత్రికల్లో ప్రచురితమయ్యాయి. కవిత, కథ, బాలసాహిత్యంతో పాటు గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్, ఫొటోగ్రఫీ మురళి ఆసక్తులు. ‘నిశాచరుడి దివాస్వప్నం’ కవితా సంపుటి 2024లో, ‘హాస్యం శరణం గచ్ఛామి’ కార్టూన్ల సంకలనం 2025లో  ప్రచురించారు.

​     ఎంబీయే, జర్నలిజంలో పి.జి.డిప్లమా, యానిమేషన్, ఇన్సూరెన్స్ లో ఫెలోషిప్ మొ. పట్టాలు పొందారు. అడ్వర్టయిజింగ్ అండ్ మార్కెటింగ్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించారు. ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్‌లో ఇరవయ్యేళ్ల పాటు సేవలందించి దేశమంతా పర్యటించిన మోహన్, ప్రస్తుతం విశాఖపట్నంలో నేషనల్ ఇన్సురెన్స్ కంపెనీలో అసిస్టెంట్ మేనేజర్‌గా చేస్తున్నారు.

     తన మనసుకు నచ్చినట్టుగా ఆయన ఎంతో ఇష్టంగా రాసిన ‘అస్తిత్వానికి ఆదీ, అంతమూ…’ కవిత.. జీవితం, మరణం అనే అనంత సత్యాలను ఆవిష్కరిస్తుంది. మనిషి తనదైన భ్రమల్లో బతుకుతూ జననాన్ని పండుగగా, మరణాన్ని విషాదంగా చూస్తుంటాడు. కానీ, ఆ రెండు బిందువుల మధ్య సాగే మానవ అస్తిత్వాన్ని, ప్రయాణంలోని తాత్వికతను అత్యంత ప్రశాంతంగా, నిరాడంబరంగా దర్శించిన ఈ కవితపై విశ్లేషణ ‘సారంగ’ పాఠకులకు ప్రత్యేకం.

అస్తిత్వానికి ఆదీ, అంతమూ…

      గెలుపు

      జీవితానిదా, మృత్యువుదా

      అన్నది ప్రశ్న కాదు

      నిజానికి, చావు పుట్టుకలు

      గెలుపోటములకు అతీతాలు

పుట్టుకే లేకుంటే, మృత్యువుండదు

పుట్టాక, మృత్యువుని

తప్పించుకోవడమూ ఉండదు

      చావు, పుట్టుక

      జీవనదికి రెండు గట్లు

      వాటిని కలిపే వారధి – ఊపిరి

పుట్టుక, చావు

జీవితపు ఆద్యంతాల దగ్గర

కావలి ఉండి పలకరించే

నిఖార్సయిన సైనికులు

       ఇవి రెండూ

      జీవితానికి చెరో అంచున

      ప్రకటితమయే అనివార్య ఘటనలు

జాగ్రత్తగా వెతికితే

జేబులోనే దొరుకుతుంది

బందీకి విముక్తినిచ్చే తాళంచెవి

      నెమ్మదించి లోలోకి తొంగిచూస్తే

      అవగతమౌతుంది

      స్థితి, లయల విన్యాస కేళి.

-మల్లారెడ్డి మురళీమోహన్

     జీవితం, మరణం అనే రెండు అనంత సత్యాల మధ్య ఉన్న మానవ అస్తిత్వాన్ని అత్యంత తాత్వికంగా చర్చించిన కవిత ఇది. మనిషి సాధారణంగా జీవితాన్ని గెలుపుగా, మరణాన్ని ఓటమిగా భావిస్తాడు. కానీ ఆ ద్వంద్వ భావనను తోసిపుచ్చుతూ:

     గెలుపు

     జీవితానిదా, మృత్యువుదా

     అన్నది ప్రశ్న కాదు

     నిజానికి, చావు పుట్టుకలు

     గెలుపోటములకు అతీతాలు

అంటూ సృష్టిలో చావు పుట్టుకలు భౌతికమైన గెలుపోటములకు అతీతమైనవని కవి చెప్పడం విశేషం.

     పుట్టుకే లేకుంటే, మృత్యువుండదు

     పుట్టాక, మృత్యువుని

     తప్పించుకోవడమూ ఉండదు

అంటూ పుట్టుక ఉంటేనే మరణం ఉంటుంది అనే విడదీయరాని కార్యకారణ సంబంధాన్ని ఎంతో తార్కికంగా, సూటిగా అక్షరబద్ధం చేశారు. అస్తిత్వం శూన్యం నుంచి మొదలై మళ్లీ శూన్యంలోకే వెళ్తుందనే గొప్ప వాస్తవికతను మురళీమోహన్ ఈ కవితకు ప్రధాన వస్తువుగా ఎంచుకున్నారు. ఎలాంటి ఆడంబరాలు లేని సరళమైన పదజాలంతో, ఒక స్పష్టమైన తార్కిక క్రమంలో పాదాలు పేర్చడం ఈ కవితా శైలిలోని ప్రధాన బలం.

     ఈ కవితలో వాడిన ప్రతీకలు, భావచిత్రాలు (Imagery) కవిత స్థాయిని ఎంతో ఎత్తుకు తీసుకువెళ్లాయి.

     చావు, పుట్టుక

     జీవనదికి రెండు గట్లు

     వాటిని కలిపే వారధి – ఊపిరి

అంటూ చేసిన వర్ణన ఇందులో అత్యుత్తమమైన కవితాత్మక వ్యక్తీకరణ. రెండు గట్లు ఎప్పటికీ కలవవు, కానీ ఆ రెండింటి మధ్యా ప్రవాహం సాగుతూనే ఉంటుంది. ఈ రెండు గట్లను కలుపుతూ నిలబడే ఒక అదృశ్య ‘వారధి’గా శ్వాసను చెప్పడం గొప్ప ప్రతీక.

     అలాగే, జీవి తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించే దగ్గర, ముగించే దగ్గర ఎటువంటి పక్షపాతం లేకుండా నిలబడి ఉండే ‘నిఖార్సయిన సైనికులు’గా చావు పుట్టుకలను వ్యక్తీకరించడం అద్భుతమైన భావచిత్రం. సృష్టి నియమంలోని అనివార్యతను పాఠకుడి కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించడంలో కవి అభివ్యక్తి నైపుణ్యం కనిపిస్తుంది.

     ముగింపు చరణాలకు వచ్చేసరికి కవిత ఒక గొప్ప మార్మిక (Mysticism) వాతావరణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

     జాగ్రత్తగా వెతికితే

     జేబులోనే దొరుకుతుంది

     బందీకి విముక్తినిచ్చే తాళంచెవి

అంటూ, బందీగా ఉన్న మనిషికి విముక్తి మార్గం బయట ఎక్కడో లేదని, మన జేబులోనే దొరికే తాళంచెవిగా చెప్పడం స్వీయ అన్వేషణకు, ఆత్మజ్ఞానానికి చక్కటి ప్రతీక. ఆత్మవిమర్శతో లోలోకి తొంగిచూస్తే తప్ప సృష్టి రహస్యం అర్థం కాదని చెబుతూ, ఈ జనన మరణాల చక్రం అంతా ఒక ‘స్థితి, లయల విన్యాస కేళి’ అనే మహోన్నతమైన అద్వైత స్పృహతో కవితను ముగించిన తీరు పాఠకుడిని లోతుగా ఆలోచింపజేస్తుంది.

     ఈ కవితలోని తాత్వికతకు పాశ్చాత్య చట్రానికే పరిమితం కాని ఆఫ్రికన్ సాహిత్య సారూప్యతలు ఉండటం చెప్పుకోవచ్చు. చావు పుట్టుకల మధ్య ‘ఊపిరి’ని వారధిగా చెప్పిన భావన, ప్రఖ్యాత సెనెగల్ కవి బిరాగో డియోప్ తన ‘స్పిరిట్స్’ కవితలో వ్యక్తీకరించిన తాత్వికతను తలపిస్తుంది. మరణించినవారు ఎక్కడికో వెళ్లలేదని, వీచే గాలిలో, మనం పీల్చే శ్వాసలో సజీవంగా ఉన్నారని డియోప్ చెప్పిన మార్మిక భావన మురళి చెప్పిన ‘ఊపిరి’ ప్రతీకలో ప్రతిఫలిస్తుంది.

     అలాగే, సృష్టి ధర్మాన్ని భౌతిక విజయాలతో నియంత్రించలేమని, చావుపుట్టుకలు గెలుపోటములకు అతీతాలు అని ఈ కవితలో చెప్పిన సత్యం.. నోబెల్ గ్రహీత వోలే సోయింకా (నైజీరియా) తన ‘అబికు’ కవితలో మనిషి భౌతిక ప్రణాళికలు జనన మరణాలను ఏమాత్రం ఆపలేవని చేసిన దార్శనిక ప్రకటనకు అచ్చమైన ప్రతిరూపంలా నిలుస్తుంది.

     అయితే, ఒక మంచి తాత్విక వస్తువును ఎంచుకున్న ఈ కవితను శిల్పపరంగా మరింత మెరుగైన కవితగా తీర్చిదిద్దే అవకాశం ఉందనిపిస్తుంది. కవిత మొత్తంలో ‘చావు, పుట్టుక, మృత్యువు’ అనే పదాలు పదే పదే పునరావృతం కావడం వల్ల కవిత్వానికి ప్రాణమైన ‘బిగి’ కొంత సడలి, కొన్ని చోట్ల  వాచ్యంగా అనిపిస్తుంది.

     మొదటి చరణంలో ఈ భావాన్ని పరిచయం చేశాక, తర్వాత ప్రతీకల ద్వారానే ఆ భావాన్ని ధ్వనింపజేసి ఉంటే కవిత మరింత గాఢంగా ఉండేది. అలాగే, నది గట్లను కలిపే వారధి అడ్డంగా ఉంటుంది కానీ, ఊపిరి జీవితాంతం సాగే ప్రవాహం కాబట్టి ఆ భావచిత్రాన్ని ‘ప్రవాహం’గానే కొనసాగించి ఉంటే తార్కికంగా మరింత బలంగా అమరేది.

     శైలి విషయంలో, కవిత ఆద్యంతం వాడుక భాషలోని సరళ పదాలతో సాగి, ముగింపులో ఒక్కసారిగా ‘స్థితి, లయల విన్యాస కేళి’ అనే సంస్కృత పదబంధంతో ముగియడం పాఠకుడికి కాస్త ఆకస్మిక కుదుపులా అనిపిస్తుంది. అలాగే, మనిషి చేతిలో ఉండే గెలుపోటములతో, మనిషి పరిధికి ఆవల ఉండే చావుపుట్టుకలను పోల్చడం కన్నా, అవి మనిషి నియంత్రణకు అతీతమైనవి అని వ్యక్తీకరించి ఉంటే ఈ తాత్విక నేపథ్యానికి మరింత పటిష్టమైన పునాది దొరికి ఉండేది. నిర్మాణపరమైన ఈ చిన్నపాటి శిల్ప లోపాలను సవరించుకుంటే, ఈ కవిత ఒక గొప్ప తాత్విక కావ్యఖండికగా చిరకాలం నిలిచిపోతుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

*